Saturday, 22 February 2014



PUBBLIKAZZJONIJIET











KOTBA TA’ TAGĦLIM GĦAT-TFAL









1
1973
Matul is-snin
Merlin Library
2
1981
Id-Dudu
North Star Publications
3
1981
Il-Ġrajja tad-Dudu
North Star Publications
4
1982
Il-Kelb ta’ Tanja
North Star Publications
5
1982
In-Nemlu l-Għażżien
North Star Publications
6
1984
Ħalli nara x’fhimt
Merlin Library
7
1987
Kun Af
Merlin Library
8
1987
Kemm Taf
Merlin Library
9
1989
Kif tibni komponiment
Merlin Library
10
1990-1993
25 Test
Merlin Library
11
1994
Naqraw ma’ Reno u Sara
Merlin Library
12
1995
Naqraw ma’ Marjo u Liza
Merlin Library
13
1996
Naqraw ma’ Mark u Tanja
Merlin Library
14
1998
Fawwara
Merlin Library
15
2001
Mid-Djarji ta’ Stefan u Marika
Merlin Library
16
2002
Mid-Djarji ta’ Lara u Robert
Merlin Library
17
2004-2008
Il-Kliem bħaċ-ċirasa
Agius and Agius-AVC
18
2006
Trasport
PIN










DRAMA GĦAT-TFAL





1
1996
Minn Bejn il-Kwinti
PIN










STEJJER QOSRA GĦAT-TFAL





1
2008
Vapuri tal-Karti
Uptrend Publishing










FANTASIJA GĦAT-TFAL





1
2004
Ali Kali – Mammaroka
Merlin Library
2
2004
Pandolino - Galatea
Merlin Library
3
2008
Il-Prinċep u t-Trogloditi
Merlin Library










STEJJER QOSRA UMORISTIĊI GĦAT-TFAL





1
1971-1995-2012
Fra Mudest
Merlin Library
2
1974-1996-
Aktar Praspar ta’ Fra Mudest
Merlin Library
3
1975-1996-2012 (3 ed.miżjuda)
Darbtejn insiru tfal
Klabb Kotba Maltin
4
1977-2002-2012
Mill-Ħorġa ta’ Fra Mudest
Merlin Library
5
1995-2011
Mid-Dinja ta’ Fra Mudest
Merlin Library
6
2002
Pipettu
Klabb Kotba Maltin
7
2007
40 sena Fra Mudest
Merlin Library










AVVENTURA GĦAT-TFAL





1
1975-1989
Is-Salib tad-deheb
Merlin Library
2
1979-1997
Il-Misteru ta’ San Luċjan
Klabb Kotba Maltin
3
1988
Il-Ħalliel tal-Figorini
Bugelli Publications
4
1999
Avventura f’Għar il-Kbir
Merlin Library
5
2000
Ġummienu
Klabb Kotba Maltin
6
2001
Il-Misteru tal-Maqluba
Klabb Kotba Maltin










KOTBA GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ





1
1997
Klabb: L-Għaxar Anniversarju
Merlin Library
2
2009
Martina@chat.com
Klabb Kotba Maltin
3
2014
L-Ewwel  darba li ħassejtek
Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb










STEJJER QOSRA GĦAL KULĦADD





1
1996-2014
Minn Tarf sa Tarf tat-Triq
Agius and Agius
2
2001-2010
Minn fuq L-Għatba
Klabb Kotba Maltin
3
2007
Mill-Gallarija
Klabb Kotba Maltin














STEJJER QOSRA GĦALL-KBAR





1
1978
Għad-Dawl tal-Lampa

2
2005
Burraxki
Klabb Kotba Maltin
3
2011
rakkontigriżi
Klabb Kotba Maltin














RUMANZI GĦALL-KBAR





1
1968
L-Għalqa fuq l-Għolja

2
1979
Kolin

3
1984
Stefan

4
1987
Is-Seħer tat-Tempju

5
1999
Ktieb għal Amy

6
2004
L-Appartament fir-Raba’ Sular

7
2010
Il-Ktieb ta’ Barabba







AWTOBIJOGRAFIJA





1
2013
Jien ukoll għandi storja xi ngħid
Klabb Kotba Maltin
1
2013
Mumenti -Poeżiji



KONKORS LETTERARJI





1962
Il-Qassis tal-Ingliżi (novella)
Għaqda Kittieba Żgħażagħ
Issemmiet b’Ġieħ
1967-68
Seklu Modern (radjudramm)
Rediffusion Malta
Issemmiet b’Tifħir
1970
L-Istrajk (teledramm)
Grupp Awturi u Indesit
Issemma b’Tifħir
1979
Il-Bejjiegħ tal-Karawett (novella)
Grupp Awturi
It-Tieni Premju
2007
Fittixt lil Alla (poeżija)
Għaqda Poeti Maltin
Issemmiet b’Ġieħ
2009
Agħtih Mulej il-mistrieħ ta’ dejjem (novella)
Gazzetta It-Torċa u l-Klabb Kotba Maltin
It-Tieni Premju
2009
Li kieku nista’ (poeżija)
Gazzetta It-Torċa u l-Klabb Kotba Maltin
It-Tielet Premju
2013
L-Ewwel Darba li Ħassejtek (rumanz għall-Adolexxenti)
Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb u Aġenzija Żgħażagħ
L-Ewwel Premju










PREMJU NAZZJONALI TAL-KTIEB





1998
Klabb: L-Għaxar Anniversarju
Kotba għat-Tfal
L-Ewwel Premju
2001
Ġummienu
Kotba għat-Tfal
L-Ewwel Premju
2004
L-Appartament fir-Raba’ Sular
Rumanzi u Stejjer Qosra
It-Tieni Premju
2006
Trasport
Proża għat-Tfal
It-Tieni Premju
2009
Il-Prinċep u t-Trogloditi
Proża għat-Tfal
L-Ewwel Premju






Sunday, 9 February 2014


Nhar il-Ġimgħa 7 ta' Frar, kelli l-okkażjoni li nieħu sehem fil-programm EJJA NAQR' HAW fl-iskola Dorotea (Senior School) Ħaż-Żebbuġ. Kienet laqgħa mal-istudenti fejn fiha tkellimt dwar l-umoriżmu fil-kitba tiegħi b'mod partikolari Fra Mudest, Darbtejn Insiru Tfal u Pipettu kif ukoll it-trijoloġija MINN. Kienet laqgħa li tatni ħafna gost u bqajt impressjonat bl-interess ġenwin li wera n-numru sabiħ ta' studenti li attendew fuq bażi volontarja. Sirt naf aktar dwar il-programm li għaddej f'din l-iskola dwar il-qari u apprezzajt ferm ix-xogħol siewi li qed isir minn Sa Leanne Ellul u għalliema oħra kif ukoll xi studenti. Wieħed jista' jara s-sit

http://ejjanaqrhaw.wordpress.com/2014/02/09/laqgha-ma-charles-casha/
għal aktar tagħrif.
Kienet laqgħa li żgur nibqa' niftakar.

Sunday, 5 January 2014

Il-qofol tal-kitba tiegħi huma l-karattri li jiena noħloq u nsawwar mhux biss minn dakli nara  u nosserva madwari iżda wkoll bis-saħħa tal-immaġinazzjoni.
Tista’ tgħid f’kull novella  jew rumanz li ktibt, kemm għat-tfal kif ukoll għall-adulti, il-karattri dejjem kienu l-punto di partenza  għall-bini tal-plot. Anzi nżid ngħid li dawn  il-karattri donnhom li jieħdu f’idejhom il-ġrajja, joħolqu sitwazzjonijiet ġodda u jfasslu l-plot aħħari li ħafna drabi jara tibdil sakemm intemm  ix-xogħol fuq il-ktieb. Il-Professur Oliver Friggieri kiteb hekk dwar  il-kitba tiegħi:
Fil-kitba tiegħu Casha jħobb ikun konċiż, dirett u b’lingwaġġ kurrenti. Irid jikkomunika mal-qarrejja u jrid li l-karattri fil-kitbiet tiegħu jkunu reali. Dan jidher fir-rumanzi li kiteb u forsi aktar u aktar fit-tliet kotba ta’ stejjer qosra dwar karattri ta’ żmien tfulitu “Minn tarf sa tarf tat-triq”, “Minn fuq l-Għatba” u “Mill-Gallarija.”

Aktar tard l-istess  kirtiku kien kiteb hekk dwar  il-kitba tiegħi b’referenza għall-istejjer  fil-kiteb  Burraxki

Huwa (Charles Casha) ilu Zmien twil jaghti s-sehem tieghu lin-narrattiva billi jcsplora
sitwazzjonijiet u karattri aktarx dcjjem mehudin mid-dinja ta' zmienna. Personaggi differenti jsawru dinja mlewna u mZewqa li fiha Casha dejjem jirnexxilu jixhet lkaratteristika ewlenija tiegħu:  ta' awtur li jzewweg il-grajja u l-kummenti. Huwa jikteb b'rispett, kważi bi mhabba,lejn il-karattri tieghu,u jpingi l-kuntest bid-devozzjoni ta’  'ritrattista.

Inħobb nosserva n-nies ta’ madwari sa  l-iċken dettal fl-imġiba tagħhom u nfittex xi ħaġa li tolqotni. Din tista tkun pożittiva  jew negattiva. Hija din  il-ħażna li jiena nuża meta niġi biex infassal xi karattru ġdid  għall-kitbiet tiegħi.
Sintendi bħal kull awtur ieħor, l-esperjenzi tiegħi għandhom  effett kbir fuq il-kitba u għalkemm mhux dejjem niżżilthom  kif tabilħaqq  ġraw, jinsabu hemm taħt  xi forma jew oħra.
Rari ħafna li nibda nikteb direttament fuq il-kompjuter u l-ewwel kitbiet isiru fuq il-paġni ta’ djarji li qatt ma nuża għall-iskop li għalih ġew stampati. Insibhom komdi għax nista’ nġorrhom miegħi  kull fejn  immur u dan il-fatt jagħtini l-opportunita  biex nikteb meta  nkun  xi mkien  qed nistenna jew xi mkien  ieħor barra mid-dar.
Fuq dawn  il-paġni nħażżeż xi ideat, infassal karattri, nagħmel noti ta’  xi ħaġa li tolqotni u nikteb  ukoll stejjer jew kapitli minn  xi rumanz. Il-ftit  poeżiji li ktibt,  speċjalment f’dawn l-aħħar ftit snin ukoll raw l-abbozzi tagħhom f’dawn id-djarji  (desk diaries).
Meta jasal il-waqt nibda  nikteb fuq il-kompjuter u hawnhekk isir tibdil, kultant sostanzjali, minn dak li nkun  ktibt  oriġinarjament. U dan nieħu gost nagħmlu għax inħoss li l-istorja jew rumanz huma ħajjin.Huwa f’dan l-istadju wkoll li l-karattri jibdew jieħdu f’idejhom u jmexxu l-ġrajja.
Meta nlesti l-ewwel abbozz fuq il-kompjuter, ninsieh għal ftit taż-żmien u mmur fuq xi ħaġa  oħra. Aktar tard nerġa’ narah u nbiddel sakemm fl-aħħar nasal biex nikkuntenta bil-verżjoni li nkun se ngħaddi  lill-pubblikatur. Hawnhekk  irrid nistqarr  li mhux l-ewwel darba li għamilt  tibdil waqt il-qari tal-provi! Imma dejjem sibt koperazzjoni kbira kemm mill-pubblikaturi u kemm mill-qarrej tal-provi Karl Coleiro li ilni snin naħdem  miegħu u dejjem wera interess kbir f’kull  ma  ktibt.
Ma nħobbx naħdem fuq ħaġa waħda imma nippreferi li fl-istess żmien  inkun qed nikteb xi ktieb jew tnejn...u ġieli  xi ħaġa oħra wkoll. Dan jagħtini lok li naqleb minn ħaġa għall-oħra u b’hekk  inħossni aktar frisk.  Minni nħobb inbiddel u fil-kitba m’hemmx eċċezzjoni.
Ħafna mill-kitbiet tiegħi, rumanzi, poeżiji u novelli jafu l-bidu tagħhom waqt xi mixja, kif nidħol biex norqod fil-għaxijiet, meta  nkun qed nitkellem  ma’ xi ħadd, waqt  xi  ċerimonja jew okkażjoni fejn nitlef l-interess f’dak li jkun għaddej,  waqt xi  laqgħa, minn xi sentenza jew frażi li niltaqa’ magħha f’xi ktieb li  nkun qed naqra  jew meta nkun ħdejn il-baħar fis-sajf.
Bħala eżempju nsemmi l-ktieb Il-Prinċep u t-Trogloditi li bdejt nippjanah wara  li qrajt storja ċkejkna u laqtitni  sentenza waħda li xprunat l-istorja kollha tal-ktieb tista’ tgħid!
Kif ġa  semmejt aktar qabel, il-karattri tiegħi huma bbażati fuq nies li ltqajt  magħhom jew li għext magħhom.  Sintendi żidt u naqqast xi  karatteristiċi  biex ħloqt personaġġi ġodda.  U fost dawn  hemm  ukoll jien  li f’xi stejjer dħalt inkiss inkiss  taħt xi  forma jew  oħra.
Imma fit-tliet  kotba Minn  Tard sa Tarf tat-Triq, Minn fuq l-Għatba u Mill-Gallarija, jien  qiegħed hemm il-ħin kollu għaliex f’dawn l-istejjer, jien għamilt użu mill-ambjent li trabbejt  fih, fassalt karattri fuq nies li kont naf u li kienu jaffaxinawni,  ħafna drabi bl-istramberiji tagħhom, u rrakkontajt stejjer li ġraw  għalkemm  ma dan  kollu hemm  doża qawwija ta’  immaġinazzjoni li ħawret il-borma.
Ħaġa li forsi  tidher  stramba hija li meta niġi biex nagħżel  xi  isem għall-ktieb  insibha xi ftit diffiċli u rari li niddeċiedi mal-ewwel.

Xi ħadd darba staqsieni jekk  qabel ma  nressaq xi ktieb għand il-pubblikatur, ngħaddihx lil  xi ħadd biex jaqrah u jagħtini l-opinjoni tiegħu. Din hija xi ħaġa li għalkemm għandha l-importanza  tagħha,  jien  ma tantx inħobb nagħmilha għax nibża’ li min  jaqra dak  li nkun  ktibt,  jasal  biex mingħajr ma  jrid, jagħmlu tiegħu u jibdel jbiddel  biex donnu joħloq ieħor  ġdid. Madankollu ġieli  għaddejt xi  xogħol lill-membri tal-familja jew xi ħbieb li fihom għandi fiduċja kbira.

Tuesday, 31 December 2013

(L-Għeluq tal-ktieb tiegħi Jien ukoll għandi storja xi ngħid (awtobijografija) 2013)

Kont ili ntella’ u nniżżel jekk għandix nikteb dawn it-tifkiriet għax kull meta nasal biex nibda, quddiem għajnejja kienet tidher il-mistoqsija miktuba b’ittri kbar u suwed:
“Imma din lil min se tinteressa?”
U kull darba kont nerġa’ lura u nitlaq kollox sakemm darba waħda, waqt li kont qed naqra xi kitba dwar l-awtobijografiji, laqtitni ħafna din is-sentenza:
Kull bniedem, hu min hu, għandu storja x’jgħid. L-importanti hu kif se jgħidha u għaliex irid jgħidha.
U kien dan il-ħsieb li ġegħelni nibda niġbor il-materjal biex insawwar din l-awtobijografija. Għal aktar minn darba bdejt nistaqsi lili nnifsi:
‘X’inhu l-iskop ta’ din il-kitba? U x’għandi nikteb jew inħalli barra?’
It-tweġiba għall-ewwel mistoqsija ma kinitx diffiċli. Ġiet weħidha. Kont żgur li l-għan ewlieni ta’ din il-kitba kien biss li nagħmel vjaġġ lura lejn l-imgħoddi u nġedded xi ftit minn dak li għaġinli ħajti matul is-snin li għaddew minn fuqi. Imma barra minn hekk kien hemm ukoll ix-xewqa li nħalli rigal-tifkira lil dawk kollha li huma qrib tiegħi, ibda mill-familja u spiċċa fil-ħbieb u l-qarrejja tal-kotba tiegħi.
jgħidu li f’kull awtobijografija, dak li ma jinkitibx huwa bil-wisq aktar minn dak li jinkiteb. U llum nifhem kemm dan hu minnu. U għal dan hemm diversi raġunijiet. Għalhekk kelli nagħmel għażla. U ddeċidejt li nikteb dwar tfuliti u l-ambjent li trabbejt fih, il-karriera tiegħi bħala għalliem, xi għaqdiet li qattajt żgħożiti fihom u li fuqi ħallew effett kbir, xi esperjenzi tas-safar, xi ġrajjiet, il-bidla fit-twemmin politiku u ż-żminijiet diffiċli marbuta mal-bidu tas-snin tmenin, u fl-aħħar nett l-imħabba tiegħi lejn il-kitba li f’ħajti tatni gost kbir. Inħobb ngħid li f’ħajti għandi tliet familji: il-familja tiegħi, marti, uliedi u wliedhom; il-ħbieb li għamilt matul ħajti fuq ix-xogħol jew fl-għaqdiet u bnadi oħra; u fl-aħħar nett il-karattri li ħloqt fil-kitbiet tiegħi li llum mhumiex ftit.
Ma kienx daqshekk faċli li nikteb dawn il-ġrajjiet marbuta mal-politika għaliex kelli nħalli ħafna ħwejjeġ barra. L-għan tiegħi ma kienx li noskura lil xi partit politiku jew infaħħar lill-ieħor. Xtaqt nuri biss li l-bniedem isib ruħu f’ċirkostanzi fejn ikollu jieħu deċiżjoni iebsa ħafna li kultant iħossu qiegħed jittradixxi lilu nnifsu. Li tinqata’ minn rabta ta’ lealtà li tkun twelidt u trabbejt fiha, mhix ħaġa li tagħmilha mil-lejl għan-nhar. Il-kunflitt huwa iebes, jieħu ż-żmien, u meta tasal biex tiddeċiedi tħoss li għamilt rebħa kbira fuqek innifsek. U dan li ġara lili. Kien proċess twil u iebes. L-istess ġara meta ħadt sehem fl-istrajk tal-għalliema fl-1984. Kien hemm ħafna li beżżgħuni u ppruvaw idawruni. Kien hemm ukoll min ħadha kontrija imma, wara li għadda kollox, ħassejtni bniedem ieħor. Wara dan kollu tgħallimt li flok ma nintrabat b’ruħi u b’ġismi ma’ xi karru politiku, ikun aħjar li nħaddan twemmin ideoloġiku u nimxi fuq il-prinċipji tiegħu. In-nies jinbidlu, il-partiti jinbidlu, il-mentalità tevolvi u l-medda tas-snin iġġib magħha ideat ġodda.
Ippermettuli nissellef isem is-sensiela ta’ kotba li ħallielna Herbert Ganado u ngħid li jien ukoll rajt Malta tinbidel b’mod speċjali wara l-1987.
Nittama li f’din l-awtobijografija l-qarrej sab xi ħaġa li seta’ jidentifika ruħu magħha, ħa gost jaqraha u, bħali, wasal għall-konklużjoni li kull bniedem għandu storja xi jgħid.


Monday, 7 October 2013

Naħseb li wasal iż-żmien li l-ismijiet tat-toroq isiru kollha tal-istess format u jitwaħħlu mal-erba' kantunieri tat-triq. Ikunu b'ittri kbar u mhux ostakolati minn xi siġra jew xi ħaġa oħra. Fl-Ingilterra f'ċerti rħula dawn jitwaħħlu fil-kantunieri fuq il-bankina u jidhru tajjeb kemm jekk tkun qed issuq jew bil-mixi. Forsi hawn Malta mhix daqshekk faċli imma żgur li xi ħaġa tista' ssir.