(L-Għeluq tal-ktieb tiegħi Jien ukoll għandi storja xi ngħid (awtobijografija) 2013)

Kont ili ntella’ u nniżżel jekk għandix nikteb dawn it-tifkiriet għax kull meta nasal biex nibda, quddiem għajnejja kienet tidher il-mistoqsija miktuba b’ittri kbar u suwed:

“Imma din lil min se tinteressa?”

U kull darba kont nerġa’ lura u nitlaq kollox sakemm darba waħda, waqt li kont qed naqra xi kitba dwar l-awtobijografiji, laqtitni ħafna din is-sentenza:

Kull bniedem, hu min hu, għandu storja x’jgħid. L-importanti hu kif se jgħidha u għaliex irid jgħidha.

U kien dan il-ħsieb li ġegħelni nibda niġbor il-materjal biex insawwar din l-awtobijografija. Għal aktar minn darba bdejt nistaqsi lili nnifsi:

‘X’inhu l-iskop ta’ din il-kitba? U x’għandi nikteb jew inħalli barra?’

It-tweġiba għall-ewwel mistoqsija ma kinitx diffiċli. Ġiet weħidha. Kont żgur li l-għan ewlieni ta’ din il-kitba kien biss li nagħmel vjaġġ lura lejn l-imgħoddi u nġedded xi ftit minn dak li għaġinli ħajti matul is-snin li għaddew minn fuqi. Imma barra minn hekk kien hemm ukoll ix-xewqa li nħalli rigal-tifkira lil dawk kollha li huma qrib tiegħi, ibda mill-familja u spiċċa fil-ħbieb u l-qarrejja tal-kotba tiegħi.

jgħidu li f’kull awtobijografija, dak li ma jinkitibx huwa bil-wisq aktar minn dak li jinkiteb. U llum nifhem kemm dan hu minnu. U għal dan hemm diversi raġunijiet. Għalhekk kelli nagħmel għażla. U ddeċidejt li nikteb dwar tfuliti u l-ambjent li trabbejt fih, il-karriera tiegħi bħala għalliem, xi għaqdiet li qattajt żgħożiti fihom u li fuqi ħallew effett kbir, xi esperjenzi tas-safar, xi ġrajjiet, il-bidla fit-twemmin politiku u ż-żminijiet diffiċli marbuta mal-bidu tas-snin tmenin, u fl-aħħar nett l-imħabba tiegħi lejn il-kitba li f’ħajti tatni gost kbir. Inħobb ngħid li f’ħajti għandi tliet familji: il-familja tiegħi, marti, uliedi u wliedhom; il-ħbieb li għamilt matul ħajti fuq ix-xogħol jew fl-għaqdiet u bnadi oħra; u fl-aħħar nett il-karattri li ħloqt fil-kitbiet tiegħi li llum mhumiex ftit.

Ma kienx daqshekk faċli li nikteb dawn il-ġrajjiet marbuta mal-politika għaliex kelli nħalli ħafna ħwejjeġ barra. L-għan tiegħi ma kienx li noskura lil xi partit politiku jew infaħħar lill-ieħor. Xtaqt nuri biss li l-bniedem isib ruħu f’ċirkostanzi fejn ikollu jieħu deċiżjoni iebsa ħafna li kultant iħossu qiegħed jittradixxi lilu nnifsu. Li tinqata’ minn rabta ta’ lealtà li tkun twelidt u trabbejt fiha, mhix ħaġa li tagħmilha mil-lejl għan-nhar. Il-kunflitt huwa iebes, jieħu ż-żmien, u meta tasal biex tiddeċiedi tħoss li għamilt rebħa kbira fuqek innifsek. U dan li ġara lili. Kien proċess twil u iebes. L-istess ġara meta ħadt sehem fl-istrajk tal-għalliema fl-1984. Kien hemm ħafna li beżżgħuni u ppruvaw idawruni. Kien hemm ukoll min ħadha kontrija imma, wara li għadda kollox, ħassejtni bniedem ieħor. Wara dan kollu tgħallimt li flok ma nintrabat b’ruħi u b’ġismi ma’ xi karru politiku, ikun aħjar li nħaddan twemmin ideoloġiku u nimxi fuq il-prinċipji tiegħu. In-nies jinbidlu, il-partiti jinbidlu, il-mentalità tevolvi u l-medda tas-snin iġġib magħha ideat ġodda.

Ippermettuli nissellef isem is-sensiela ta’ kotba li ħallielna Herbert Ganado u ngħid li jien ukoll rajt Malta tinbidel b’mod speċjali wara l-1987.

Nittama li f’din l-awtobijografija l-qarrej sab xi ħaġa li seta’ jidentifika ruħu magħha, ħa gost jaqraha u, bħali, wasal għall-konklużjoni li kull bniedem għandu storja xi jgħid.

Naħseb li wasal iż-żmien li l-ismijiet tat-toroq isiru kollha tal-istess format u jitwaħħlu mal-erba' kantunieri tat-triq. Ikunu b'ittri kbar u mhux ostakolati minn xi siġra jew xi ħaġa oħra. Fl-Ingilterra f'ċerti rħula dawn jitwaħħlu fil-kantunieri fuq il-bankina u jidhru tajjeb kemm jekk tkun qed issuq jew bil-mixi. Forsi hawn Malta mhix daqshekk faċli imma żgur li xi ħaġa tista' ssir. 

Kelma ta' ħabib

KELMA TA' ĦABIB

Ħabib, jekk trid il-hena
torbotx qalbek mal-ġid.
Xi darba d-dinja tħalli,
u dana bla ma trid.

Mis-sema kull filgħodu,
iddawwal l-art, ix-xemx.
U fuqha tifrex dija
li isbaħ minnha m'hemmx.

U hekk int timla 'l ħajtek
bid-dija tal-Mulej,
li dejjem jieħu ħsiebek
bla ma jistenna xej'.

La qatt iddejjaq qalbek
jew twarrab xi mkien kwiet.
Sabiħa din il-ħajja
għalkemm fiha l-inkwiet.

Ħobb sew lil ta' madwarek
u aħseb fis-sabiħ.
U biż-żgħożija f'qalbek
int tikber bla tixjieħ.

Fuq wiċċek ġorr tbissima
fuq fommok kelma tfuħ,
għax bihom tista' tferraħ
lil min hu tant muġugħ.


charles casha

Kif tagħżel ktieb                          

• Liema kotba jogħġbuk
• Hemm xi awtur li qrajt xi ħaġa tiegħu u għoġbitek
• Hemm xi ktieb li smajt bih u tħajjart taqrah. X’taf dwaru.
• Hemm xi sensiela li qalulek biha, rajtha xi mkien u tħajjart taqra xi ħaġa minnha
• X’jinteressak l-aktar.
• X’inhuma l-passatempi tiegħek jew suġġetti favoriti jew għal qalbek.
• Fittex fid-dar għal xi kotba li jistgħu jinteressawk.
• Fittex fil-librerija tal-iskola, tar-raħal (jekk hemm) jew fir-reġjun jew fil-librerija pubblika.
• Ħu l-ħin li għandek bżonn. Mur ippreparat u mhux b’ħafna għaġla. Qisek sejjer tesplora.
• Fittex fuq l-internet skont is-suġġett, l-awtur jew l-età.
• Staqsi lil xi ħadd li jifhem u li tista’ tafdah (għalliema eċċ) biex jirrikkmanda xi ktieb li jgħodd għalik.
• Tajjeb li taqra xi riċensjonijiet fil-gazzetti jew fuq l-internet dwar xi kotba li jkunu ħarġu.
• Żur fieri ta’ kotba u staqsi fejn tixtieq tkun taf.
• Ikkuntattja xi awturi u staqsiehom dwar il-kotba tagħhom.
• Flimkien ma’ sħabek (skola, fejn toqgħod,) waqqfu Klabb tal-Kotba u ddiskutu xi kotba li tkunu qrajtu.
• Ikkuntattja lill-pubblikaturi biex jibagħtulek xi newsletter tagħhom.
• Meta tkun qed tagħżel xi ktieb minn fuq l-ixkafef, tiddejjaqx tibdel wara li tkun għażilt u sibt xi ħaġa aħjar. Sib il-ħin biex toqgħod bilqiegħda, taqra l-blurb u xi biċċa mill-ktieb.
• Il-qoxra wkoll għandha ċerta importanza.
• Żomm lista tal-kotba li taqra u xi nota qasira dwarhom. Dan jgħinek biex tagħmel aktar għażliet u tgħin lil ħaddieħor.
• Taqrax ktieb għax qed jaqrah kulħadd. Kultant il-pubbliċità ma tagħtix stampa reali tal-ktieb. Irridu noqogħdu ftit attenti li ma nkunux influwenzati żżejjed minn reklami u gimmicks oħrajn.
• Ibda b’kotba li fihom ftit paġni u dejjem żid. Taqtax qalbek minn ktieb b’ħafna paġni. Aqrah ftit ftit qisek qed taqra storja qasira kull darba.
• Tajjeb li tkun taf kemm hemm xogħol biex isir ktieb u b’hekk tapprezzah aktar.
• Ibni librerija personali matul is-snin.
• Agħżel ktieb bħala rigal.
•  
•